[AUTOGRAF ILUSTRATORKI/EXLIBRIS] Książka z Autografem Ilustratorki, Maji (Marii) Berezowskiej (Baranowicze 1898 - 1978 Warszawa) & Exlibrisem Andrzeja Czernika - Ignacy Krasicki, “Myszeidos. Pieśni X”, Państowy Instytut Wydawniczy, 1954, Warszawa, Wydanie

Ignacy Krasicki (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie), „Myszeidos. Pieśni X”, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1954, poemat heroikomiczny, książka ilustrowana, opracowanie i wstęp Mieczysław Klimowicz, ilustracje i autograf Maja Berezowska, druk typograficzny, papier, oprawa płócienna, ekslibris Andrzeja Czernika, pieczęć własnościowa z monogramem „AC”, księgozbiór Andrzeja Czernika
Wydanie poematu heroikomicznego Ignacego Krasickiego, opracowane i poprzedzone wstępem przez Mieczysława Klimowicza, z ilustracjami Mai Berezowskiej. Publikacja Państwowego Instytutu Wydawniczego w oprawie wydawniczej. Tekst odbito typograficznie na papierze; ilustracje wykonano w technice reprodukcji rysunku piórkowego, miejscami wzbogaconego płaskimi akcentami barwnymi. Na stronie tytułowej znajduje się autograf Mai Berezowskiej. Egzemplarz opatrzony jest ekslibrisem Andrzeja Czernika oraz odrębną, fioletową pieczęcią własnościową z monogramem „AC”.
Książka ma postać smukłego, prostokątnego woluminu o lekko zaokrąglonych narożnikach. Okładziny obciągnięto jasnym, kremowym płótnem o wyraźnym, drobnym splocie. Na przedniej okładce umieszczono oszczędną kompozycję typograficzną: nazwisko autora wydrukowano u góry szarą farbą, tytuł „Myszeidos” dużymi czerwonymi literami, a poniżej mniejszy napis „Pieśni X”. U dołu widnieje nazwa Państwowego Instytutu Wydawniczego, poprzedzona cienkim czerwonym ornamentem liniowym. Powierzchnia płótna wykazuje równomierne przybrudzenie, drobne plamki i ślady użytkowania; narożniki i krawędzie są nieznacznie przetarte.
Strona tytułowa została zaprojektowana przestrzennie, z dużą ilością niezadrukowanego papieru. Tytuł i nazwisko autora odbito czernią i czerwienią, a w części środkowej umieszczono niewielką, humorystyczną podobiznę siedzącego przy pulpicie pisarza. Podano nazwiska osób odpowiedzialnych za wydanie: tekst opracował i wstępem poprzedził Mieczysław Klimowicz, ilustracje wykonała Maja Berezowska. Na tej stronie znajduje się niebieski, odręczny autograf ilustratorki. Niżej widoczna jest fioletowa, kolista pieczęć z dekoracyjnie splecionym monogramem „AC”. Jest to pieczęć własnościowa Andrzeja Czernika.
Układ wnętrza opiera się na zestawieniu szeroko rozłożonego tekstu z całostronicowymi ilustracjami. Rysunki Berezowskiej wykonano lekką, ruchliwą kreską, ze świadomie zróżnicowaną grubością konturu. Artystka deformuje sylwetki i fizjonomie bohaterów, powiększa nosy, podbródki, brzuchy i elementy kostiumów, budując efekt komicznej przesady. Na reprodukowanych rozkładówkach tekst zajmuje lewą stronę, natomiast po prawej znajduje się rozbudowana scena figuralna. W innych partiach ilustracje zostały miejscami podbarwione różem, błękitem, zielenią i żółcią. Kolor pełni funkcję akcentu, nie modeluje przestrzeni i pozostawia dominującą rolę czarnemu rysunkowi.
Ekslibris Andrzeja Czernika stanowi osobny znak własnościowy. Ma formę czarno-białej grafiki przedstawiającej fragment architektury miejskiej: monumentalną kolumnę lub pomnik, sąsiednie zabudowania, drzewa oraz fragment nabrzeża z dekoracyjnym motywem wodnym. W lewym górnym polu umieszczono duży napis „EX LIBRIS”. Dolną część zamyka wydzielona tablica, na której znajduje się odręczny podpis Andrzeja Czernika i częściowo czytelna data rozpoczynająca się od cyfr „195…”. Autor projektu ekslibrisu pozostaje na podstawie przedstawionego materiału nierozpoznany.
„Myszeidos”, ogłoszone po raz pierwszy w 1775 roku, należy do najważniejszych polskich poematów heroikomicznych. Krasicki wykorzystał schemat podniosłego eposu do opisania konfliktu myszy i kotów, świadomie zestawiając wzniosłą formę z błahym, groteskowym przedmiotem narracji. Parodia konwencji epickiej służyła krytyce ludzkiej próżności, sporów politycznych, przesądów i społecznych ambicji. Utwór reprezentuje właściwe polskiemu oświeceniu przekonanie, że humor i ironia mogą być narzędziami diagnozy obyczajowej.
Ilustracje Berezowskiej nie są wyłącznie dekoracją tekstu. Ich karykaturalna ekspresja stanowi XX-wieczny odpowiednik literackiej ironii Krasickiego. Artystka przekłada heroikomiczny mechanizm poematu na język wizualny: postacie otrzymują teatralne gesty, rozbudowane kostiumy i groteskowe rysy, a sceny zbiorowe przypominają satyryczny spektakl. W rezultacie publikacja tworzy spójny dialog pomiędzy osiemnastowieczną satyrą literacką a nowoczesnym rysunkiem karykaturalnym.
Ignacy Krasicki był poetą, prozaikiem, publicystą, biskupem warmińskim, a od 1795 roku arcybiskupem gnieźnieńskim. Należał do czołowych przedstawicieli polskiego oświecenia i kręgu intelektualnego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Stworzył między innymi „Bajki i przypowieści”, „Satyry”, „Monachomachię” i powieść „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”. Jego twórczość łączyła klasycystyczną dyscyplinę formy z ironią, obserwacją obyczajową i programem racjonalistycznej edukacji społeczeństwa.
Maja Berezowska, właściwie Maria Berezowska (ur. w 1893 lub 1898 roku w Baranowiczach — data urodzenia podawana jest w źródłach rozbieżnie — zm. w 1978 roku w Warszawie), była malarką, ilustratorką, scenografką i jedną z najważniejszych polskich rysowniczek satyrycznych XX wieku. Publikowała między innymi w czasopismach „Szpilki” i „Cyrulik Warszawski”, ilustrowała literaturę klasyczną oraz projektowała kostiumy teatralne. Jej rozpoznawalny styl opierał się na swobodnym konturze, eleganckiej deformacji i połączeniu erotyzmu z obyczajową ironią. Autograf artystki istotnie podnosi walor kolekcjonerski egzemplarza.
Mieczysław Klimowicz (1919–2008) był historykiem literatury, edytorem i wybitnym badaczem polskiego oświecenia. Zajmował się twórczością Krasickiego, literaturą czasów stanisławowskich oraz historią teatru. Przygotowane przez niego opracowanie umieszcza poemat w jego literackim i historycznym kontekście oraz nadaje wydaniu charakter naukowo-edytorski.
Andrzej Czernik był właścicielem księgozbioru, do którego należał opisany egzemplarz. Jego obecność dokumentują dwa różne znaki proweniencyjne: wklejony ekslibris z podpisem oraz fioletowa pieczęć z monogramem „AC”.